بيش از 60 سال از ظهور ادبيات بودجه ريزي عملياتي در دنيا مي گذرد در حاليكه اين مفهوم همچنان به دنبال يافتن جاي پايي مستحكم و پايدار در ميان روش هاي موجود تخصيص بودجه در تلاش و تكاپو است. بسياري از دولت ها در سطوح ملي و محلي شيوه هاي گوناگوني از استقرار نظام بودجه ريزي عملياتي را آزمون و خطا كرده اند. با اين وجود بودجه ريزي عملياتي كماكان به صورت يك نظام آرماني در اذهان مسوولين و سياستگذاران باقي مانده است. بودجه ريزي عملياتي به لحاظ ادبيات موضوع بسيار غني است چنانكه كتاب ها و مقالات بسيار زيادي در زمينه منطق انكار ناپذير تخصيص منابع به نتايج مورد انتظار به نگارش درآمده است. اما سوال اساسي اين است كه به راستي چرا اين منطق روشن در طول تاريخ 60 ساله خود هنوز به جايگاه رفيع خود دست نيافته است.
براي درك اين چالش اساسي لازم است به عمق اين منطق به ظاهر ساده نظري بيفكنيم. بودجه ريزي عملياتي دربرگيرنده دو مفهوم اصلي است: بودجه و نتيجه. شعار اولين كنفرانس بين المللي بودجه ريزي عملياتي - بودجه براي نتيجه- نيز با هدف توجه جدي به اين دو مفهوم طراحي گرديد. با نگاهي عميق و علمي به اين مفاهيم درمي يابيم كه نظام بودجه ريزي عملياتي در وهله نخست نظامي است براي توليد و تبادل اطلاعات عملكردي حال (نتايج واقعي) و آينده (نتايج مورد انتظار) و همچنين نظامي است براي 'خريد' نتايج مورد انتظار با استفاده از منابع مالي دولت. اين دو مفهوم كاملا به هم تنيده اند. چرا كه دولت ها نمي توانند بدون اطلاعات مربوط به نتايج، بودجه را به نتيجه تخصيص دهند. با اين وجود بايد دانست كه هريك از اين عناصر به ظاهر ساده به نوبه خود چالش هاي زيادي را در مسير استقرار موفقيت آميز نظام بودجه ريزي عملياتي بوجود مي آورند.
در دومين كنفرانس بودجه ريزي عملياتي تلاش شد با تمركز بر مفهوم دوم و با محوريت محاسبه 'قيمت تمام شده' فعاليت ها و خدمات به چالش چگونگي 'خريد' نتايج مورد انتظار با استفاده از منابع دولت بپردازيم كه بي ترديد تلاش صورت گرفته درمقايسه با اهميت موضوع بسيار ناچيز بوده است و نياز به توجه جدي را در گردهمايي هاي آتي مي طلبد.
سومين كنفرانس بين المللي بودجه ريزي عملياتي در نظر دارد با تمركز بر مفهوم اول به چالش هاي اطلاعاتي بودجه ريزي عملياتي در توليد و ارائه اطلاعات عملكردي گذشته، حال، و آينده بپردازد.
به طور كلي نظام هاي بودجه ريزي، نظام هايي هستند براي توليد و تبادل اطلاعات مربوط به اعتبارات دولت. بنابراين براي تغيير نحوه تنظيم و تخصيص بودجه لازم است ساختار و محتواي اطلاعاتي بودجه نيز تغيير نمايد. در نظام هاي بودجه ريزي هزينه اي، ساختار و محتواي اطلاعاتي بودجه در قالب طبقه بندي هزينه اي بيان مي گردد در حاليكه در نظام هاي بودجه ريزي برنامه اي، طبقه بندي عملياتي است كه ساختار و محتواي اطلاعاتي بودجه را تشكيل مي دهد. بدين معنا كه در نظام هاي بودجه ريزي هزينه اي به دليل اينكه تنها اطلاعات موجود، اطلاعات هزينه اي در قالب فصول و مواد هزينه موجود در طبقه بندي هزينه اي است، بودجه نيز بر همان اساس تنظيم و تخصيص مي يابد. درحاليكه در نظام هاي بودجه ريزي برنامه اي، از آنجاييكه تنها اطلاعات موجود، اطلاعات هزينه اي در قالب امور، فصول و برنامه ها در طبقه بندي عملياتي است، تنظيم و تخصيص بودجه نيز بر همان اساس صورت مي پذيرد.
به منظور استقرار نظام بودجه ريزي عملياتي، بايد اطلاعات عملكردي مربوط به نتايج، توليد و به صورت ساختاريافته نمايش داده شود و به اعتبارات بودجه اي متصل گردد. در اين كنفرانس، نحوه توليد اطلاعات عملكردي گذشته، حال و آينده براي استفاده در تنظيم و تخصيص بودجه در نظام بودجه ريزي عملياتي مورد توجه و نظر قرار دارد. بدين منظور بررسي چالش هاي اجرايي استقرارنظام هاي ارزيابي و مديريت عملكرد به منظور توليد اطلاعات عملكردي مورد نياز بودجه ريزي عملياتي در كانون توجه اين كنفرانس قرار دارد.
اميد است با مشاركت صاحبنظران و كارشناسان فرهيخته حوزه مديريت عملكرد، شاهد گردهمايي پربارتري در سومين كنفرانس بين المللي بودجه ريزي عملياتي در سال 88 با محتوا و سازماندهي متفاوتي نسبت به گذشته باشيم .انشاءا...


دكتر عادل آذر
دبير كنفرانس